765. "okrągłą" rocznicę lokacji Krakowa uczczę kolekcjonersko/edukacyjną wystawą z moich zbiorów!

.

Wystawa
„Kraków opowiedziany przez mistrzów palety w 765. rocznicę jego lokacji"
Kolekcja prywatna „Kraków Kruków"
Wystawa w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu w Gmachu Głównym
Wernisaż 11 marca 2022
Organizatorzy: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, oraz Ryszard Kruk i Bożena Mściwujewska-Kruk

KONCEPCJA WYSTAWY
Polega ona na połączeniu dwóch pasji: Krakowa i Kolekcjonerstwa!
Obrazowo mówiąc, wychowałem się na krakowskim Kazimierzu, w cieniu Wawelu, a z Bożeną, mieszkanką krakowskiego Borku Falęckiego, rozpoczęliśmy wędrówkę przez życie od krakowskiego VI Liceum im. Adama Mickiewicza. Kontynuowaliśmy naszą edukację na UJ i AGH oraz w krakowskim harcerstwie. Dlatego Kraków był i jest nadal miejscem, które ukształtowało nasz punkt widzenia na zabytki i związaną z nimi kwestię ochrony i upowszechniania dziedzictwa narodowego. Przenosząc się z przyczyn zawodowych do Warszawy, przenieśliśmy miłość i szacunek do historii i kultury Krakowa na tematykę naszych kolekcjonerskich zbiorów
Wikipedia zawiera definicję Kolekcjonerstwa. Wedle niej: Kolekcjonerstwo (łac. collectio – zbiór) – zbieractwo, świadome gromadzenie przedmiotów o ustalonym zakresie merytorycznym, topograficznym lub chronologicznym w celu tworzenia zbiorów, wystaw i pokazów. Najczęściej w formie amatorskiej jako hobby. Według nas sformułowanie to pomija istotne wątki. Bardziej odpowiada nam definicja kolekcjonerstwa autorstwa noblisty Orhana Pamuka, zgodnie z którą Gromadzenie rzeczy przeradza się w kolekcjonowanie, gdy pojawia się opowieść, która łączy jedno z drugim. Musi ona być rozszerzona o wymóg zawarty w definicji Krzysztofa Pomiana, aby wskazane w definicji Pamuka „rzeczy" były poza obszarem czynności gospodarczych.
Zgodnie z tą definicją, zbierane z uporem przez lata obrazy, plakaty, dokumenty, pocztówki oraz varia na aukcjach, giełdach staroci, a czasami w przysłowiowych śmietnikach, łączy opowieść o Krakowie. Nie są to dzieła z najwyższej półki, są takie, które nam się spodobały i były osiągalne dla naszej rodzinnej kasy. Znaczna część wymagała renowacji i poszukiwania stosownych ram oraz zdobywania wiedzy na temat ich proweniencji i autorów. Wszystko to było niezwykłą przygodą i podróżą przez czas.
Dlaczego marzyło nam się pokazanie tej kolekcji na Sądecczyźnie, jako pierwszym miejscu jej prezentacji? Bo Ziemia Sądecka dla mnie i dla Bożeny, z racji wszystkiego, co łączy nas z willą „Wanda" w Muszynie, wzniesioną przed laty przez dziadka Bożeny dra Seweryna Mściwujewskiego, stała się naszą małą ojczyzną. Przez 30 lata wydawaliśmy rocznik „Almanach Muszyny" i wspólnie z grupą przyjaciół przeprowadziliśmy duży program stypendialny dla uzdolnionej młodzieży. Wystawa zainauguruje na Sądecczyźnie, a może w kolejnym kroku gościny udzieli jej Kraków.
Dlaczego proponujemy rok 2022 na prezentacje wystawy? Bowiem jako krakusy z szacunkiem podchodzimy do rocznic, w tym wypadku 765. Akt lokacji Krakowa na prawie magdeburskim został wystawiony dnia 5 VI 1257 roku przez księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława V Wstydliwego (1226-1279). W wystawieniu aktu uczestniczyły matka księcia – Grzymisława i jego żona – Kunegundę (Kinga), co dodatkowo uzasadnia organizację krakowskiej wystawy na Sądecczyźnie. O randze dokumentu świadczy fakt, że został wydany na wiecu i uwierzytelniony przez najwyższych dostojników księstwa. Lokacja na prawie magdeburskim, nadała istniejącemu już wcześniej krakowskiemu zespołowi osadniczemu, charakter gminy miejskiej, która stała się wspólnotą o własnych samorządowych i sądowniczych uprawnieniach, przyznanych jej przez panującego.
Planujemy zaaranżować wystawę z pięcioma otwartymi „boksami", prezentującymi pięć obszarów tematycznych wystawy. Na podłodze chcemy umieścić szkic centrum Krakowa.
Przygotowany zostanie 15-minutowy multimedialny przewodnik po wystawie do prezentowania na ekranie, a także katalog w wersji papierowej oraz na CD.
Wystawa i sposób jej prezentacji będzie sprzyjał zaadresowaniu jej do szerokiego grona odbiorców, w tym młodzieży, dla której będzie miała charakter edukacyjny.
Konsultacja naukowa: [ ]

PLAN PREZENTACJI WYSTAWY
Na klatce schodowej pod lustrem
I. Malarz nieznany, sygnatura nieczytelna, Panorama Krakowa, 1943 (olej)
Przed wejściem do Sali Głównej
I. Plakat wystawy autorstwa Michała Załuskiego
II. "Stołeczne Królewskie Miasto Kraków w połowie XVII wieku ...". Akwaforta kolor., wg Jana Gumowskiego wykonała M. Leszczewska-Włodarska w 2001 roku. (400 egz.). Wym. w passe-partout: 58 x 85 cm. Widok miasta z XVII wieku, objaśnił Dr Adam Chmiel. W prawym dolnym narożniku herb Polski i Krakowa, poniżej opis historyczny.
Sala Główna
INTRO - wprowadzenie do tematu wystawy
Gdy chcesz wiedzieć, co to chowa nasza przeszłość w swoim łonie,
Jako stara sława płonie: To jedź, bracie, do Krakowa.
Wincenty Pol, Pieśń o ziemi naszej, 1835
Zapraszamy do Krakowa, śladami zapisanymi przez mistrzów pędzla z przełomu XIX i pierwszej połowy XX wieku. Na wstępie wita nas panorama Krakowa, widziana z okolic Kopca Kościuszki oczami nieznanego artysty. Zaproszenie do Starożytnego Grodu Królewskiego przesyła natomiast Jan Gumowski, autor plakatu wydanego w okresie międzywojennym przez Polski Związek Turystyczny w Krakowie oraz panoramy Krakowa XVII wiecznego . By się nie zgubić, proszę zerknąć na trzy dawne plany Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa.
Eksponaty:
I. Komentarz planszowy - zaproszenie
II. Jan Gumowski (1883–1946), Plakat Kraków, 1931 (litografia)
III. Trzy Plany Krakowa z lat 1920–1930 (litografia)

1. Wawel
Na Wawel, na Wawel, Krakowiaku żwawy,
Podumaj, potęsknij nad pomnikiem sławy.
Edmund Wasilewski, Krakowiak (1840)
Od Wawelu trzeba zacząć zwiedzanie Krakowa. Na pracach wielu autorów tych znanych i mniej znanych, wykonanych we wszystkich głównych technikach malarskich, czyli w oleju, akwareli i pastelu, możemy zobaczyć go z każdej strony i z różnych perspektyw. Zróbmy sobie razem z artystami spacer wokół Wawelu, a przy okazji zerknijmy także na uwiecznione na obrazach jego ważne fragmenty: Kurzą Stopkę, Kaplicę Zygmuntowską czy Basztę Sandomierską i pomnik Tadeusza Kościuszki.
Eksponaty:
I. Stanisław Fabijański (1865–1947), Nocny widok Wawelu z Mostu Dębnickiego (akwarela)
II. Stanisław Fabijański (1865–1947), Kurza Stopka, Wawel (akwarela)
III. Stanisław Fabijański (1865–1947), Katedra na Wawelu w księżycowej poświacie (akwarela z dedykacją)
IV. Stanisław Paciorek (1889–1952), Wawel, 1912 (olej)
V. Władysław Serafin (1905–1988), Widok na Wawel (pastel)
VI. Robert Raschka (1847-1908), Widok na Wawel, 1899 (akwarela)
VII. Antoni Chrzanowski (1905–2000), Wawel, 1940 (akwarela z dedykacją)
VIII. Jan Rubczak (1884–1942), Widok na Kurzą Stopkę, Wawel (akwarela)
IX. Leonard Stroynowski (1858–1935), Wieża Sandomierska Zamku Królewskiego, 1921 (olej)
X. Leonard Stroynowski (1858–1935), Wawel, 1931 (akwarela z dedykacją)
XI. Marian Szczerbiński (1900–1981), Pomnik Kościuszki na Wawelu, 1930 (akwarela)
XII. Stanisław Borysowski (?) (1906–1988), Wawel, circa 1920 (akwarela)
XIII. Adam Batycki (1886-1970), Kurza Stopka, Wawel, (akwarela)
XIV. Aleksander Tra(o)jkowicz (I polowa XX wieku), Wawel, circa 1930, (olej)
XV. Prawdopodobnie ze zbiorów Stanisława Tomkowicza (1850–1933), Kaplica Zygmuntowska (akwarela)
XVI. Błażej Iwanowski (1889–1966), Pokoje Saskie na Wawelu (olej)
XVII. Jerzy Ludwik Remer (1888–1979), Kaplica Zygmuntowska (akwarela)
XVIII. Antoni Wiliński (zm. 1944), Kaplica Zygmuntowska, 1934 (akwarela)
XIX. Zygmunt Acedański (1909–1991), Kurza Stopka na Wawelu (drzeworyt, linoryt ?)
XX. Ludwik Stasiak (1858-1924) ?, Wawel (miniatura, akwarela)

2. Rynek
Gdy pytasz mnie, czym ojczyzna jest – odpowiem,
Czyś chociaż raz chodził po rynku w Krakowie...
Marek Grechuta
Kraków zbudowany jest na planie koła, dlatego krakowski Rynek był, jest i będzie jego centrum. Wielu mistrzów uwieczniło go na swoich pracach, zwracając szczególną uwagę na Sukiennice, kościół Mariacki, Wieżę Ratuszową (jeszcze z Odwachem) i kościół św. Wojciecha.
Eksponaty:
I. Franciszek Turek (1882–1947), Sukiennice i Wieża Ratuszowa, 1932 (akwarela)
II. Zygmunt Wierciak (1881–1950), Sukiennice, 1926 (akwarela)
III. Stanisław Tondos (1834–1917), Kwiaciarki przed Sukiennicami w Krakowie, (akwarela)
IV. Juliusz Słabiak (1917–1973), Widok na kościół Mariacki, circa 1940 (olej)
V. Mieczysław Lurczyński (1907–1992), Kraków, kościół Mariacki (akwarela)
VI. Mieczysław Serwin-Oracki (1912–1978), Rynek Krakowski z kościołem Św. Wojciecha (olej)
VII. Ignacy Pinkas (1888–1935), Kościół Mariacki w Krakowie, 1927 (olej)
VIII. Adam Setkowicz (1875–1945), Włościanie pod Sukiennicami (akwarela)
IX. Irena Nowakowska-Acedańska (1909–1983), Wieża Ratuszowa, 1965 (akwarela)
X. Henryk Sajdak (1905–1995), Kościół św. Wojciecha (akwarela)
XI. Artysta nieznany, Kościół św. Wojciecha i Wieża Ratuszowa, 1931 (akwarela)
XII. A. Korczak, Kościół św. Wojciecha (akwarela)
XIII. A. Korczak, Kościół Mariacki (akwarela)

3. W obrębie krakowskich murów
Któż wypowie twoje piękno,
Krakowie prastary?
Adam Polewka, Igrce w gród walą, 1938
Przejdźmy się po Krakowie w granicach jego nieistniejących już fizycznie, ale obecnych wirtualnie w naszych umysłach murów. Barbakan pojawia się na wielu pracach; mieli zwyczaj uwieczniać go ze swojego okna magnificencje rektorzy Akademii Sztuk Pięknych, jak i artyści o mniejszym dorobku. Niektórych może zaskoczy fakt, że pomnik Mikołaja Kopernika kiedyś znajdował się na dziedzińcu Collegium Maius. Proszę zerknąć także na prace artysty, który postrzega Kraków w tryptyku o różnych porach roku, bo latem i zimą. Nie sposób pominąć malowniczego Małego Rynku i kościoła św. Apostołów Piotra i Pawła.
Eksponaty:
I. Władysław Jarocki (1879–1965), Krakowski Barbakan, circa 1930 (olej)
II. Władysław Zakrzewski (1903–1944), Przed Barbakanem, circa 1930 (olej)
III. Franciszek Turek (1882–1947), Pomnik Kopernika, Collegium Maius, 1933 (akwarela)
IV. Franciszek Rybakowski ( I połowa XX wieku), Barbakan, 1930 (akwarela)
V. T. (Kazimierz, Karol) Rutkowski (1899–1941), Barbakan, circa 1920 (akwarela)
VI. Tadeusz Kaleta (I polowa XX wieku), Kraków, tryptyk letni, circa 1930 (akwarela)
VII. Tadeusz Kaleta (I polowa XX wieku), Kraków, tryptyk zimowy, circa 1930 (akwarela)
VIII. Tryptyk krakowski (Stanisław Tondos ?), circa 1930 (akwarele)
IX. Jolan Polatschek (daty urodzin i śmierci nieznane), Widok na kościół św. Apostołów Piotra i Pawła, 1918 (olej)
X. Autor niekreślony, Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła, przełom XIX i XX wieku (rysunek?)
XI. Antoni Wiliński (zm. 1944), Mały Rynek, 1926 (akwarela)
XII. Jan Gumowski (1883–1946), Baszta (litografia)

4. „Wesele" Stanisława Wyspiańskiego opowiedziane obrazami
Po całym świecie możesz szukać Polski, panno młoda,
i nigdzie jej nie znajdziecie.
Stanisław Wyspiański Wesele, 1901
Kontynuując wątek opowieści, sformułowany przez Orhana Pamuka, chcemy obrazami przypomnieć Wesele autorstwa Stanisława Wyspiańskiego. Nekrolog z 1907 roku przypomni 115. rocznicę śmierci wieszcza narodowego. Jak wiadomo utwór nawiązuje do autentycznego wydarzenia, jakim było wesele poety Lucjana Rydla i chłopki Jadwigi Mikołajczykówny. Ślub miał miejsce 20 listopada 1900 roku w bazylice Najświętszej Marii Panny w Krakowie, wesele natomiast w Bronowicach, w dworku Włodzimierza Tetmajera. Zebraliśmy w tym dziale obrazy, które tę historię przypominają: jest urocza Bronowianka, krakowski drużba weselny, artysta, który był pierwowzorem „Widma", czyli jednej z postaci symbolicznych, jest banderia krakusów pod Dworkiem oraz w drodze z Bronowic do kościoła Mariackiego i przyglądająca się uroczystości Matka Boska z ołtarza Wita Stwosza. Prezentujemy plakaty z premier „Wesela" Stanisława Wyspiańskiego.
Eksponaty:
I. Dnia 28 listopada 1907 roku zmarł w Krakowie Stanisław Wyspiański. Nekrolog Stanisława Wyspiańskiego przedrukowany za pozwoleniem rodziny Poety, s. 4, wymiary 10,5 x 16 cm
II. Premiera Wesela w Teatrze Miejskim w Krakowie 1901 – plakat (jest to wersja wydrukowana na własny koszt przez profesorową Rydlową, która ratując zagrożoną wedle niej reputację córki rozwiesiła w noc przed premiera nowe plakaty, w których zmieniła imię Haneczka na Krzysia).
III. Premiera Wesela w Teatrze Starym 1971 w Krakowie – plakat
IV. DYNASY, w sobotę, d. 16 Czerwca 1906 r., Wesele krakowskie. Początek o godzinie 7-ej wieczorem [...].. 1906. Format: 99x70,7 cm. Początek o godzinie 7-ej wieczorem [...]. 1906. Plakat teatralny nieznanego autorstwa. Z lewej strony sylwetka krakowiaka w sukmanie i czapce z piórem (malowana odręcznie przy pomocy szablonu). Tekst po rosyjsku ("Krakovskaja svadba") i po polsku przy prawej krawędzi. Plakat wykonano w Drukarni i Litografii Jana Cotty w Warszawie, przy ul. Kapucyńskiej 7 (nadruk w prawym dolnym narożniku).
V. Huczne wesele. 1921. Scena z wesela ludowego na ark. 51x38,2 cm. Plakat wydany w USA; w lewym dolnym narożniku nadruk "Printed in U.S.A" i data roczna, na dolnym marginesie z prawej numer 6074. Dwie tańczące pary, na pierwszym planie siedzący skrzypek, w tle wiejska chata i obserwujący tańczących włościanie. Podklejone naddarcia.
VI. Wesele Wyspiański 1907 - 1957, Teatr Polski Rzeszów, plakat, oryginał 1957, 101 x 70 cm
VII. Sylweriusz Saski (1864–1954), Dziewczyna z Bronowic, 1928 (olej)
VIII. Henryk Uziembło (1879–1949), Drużba Krakowski, 1944 (akwarela)
IX. Seweryn Bieszczad (1852–1923), Portret Ludwika de Laveaux w stroju krakowskim, uwiecznionego jako Widmo w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (akwarela)
X. Malarz nieokreślony, Weselnicy krakowscy w drodze na Błoniach (według Kossaka), circa 1930 (olej)
XI. Malarz nieokreślony, Goście weselni przed dworkiem krakowskim, (według Kossaka), circa 1930 (olej)
XII. Henryk Uziembło (1879–1949), Kościół Mariacki, 1945 (akwarela)
XIII. Leon Wyczółkowski (1852–1936), Matka Boska z ołtarza Wita Stwosza, 1927, (sygnowany drzeworyt)
XIV. Zygmunt Wierciak (1881–1950), Krakowskie wesele, 1938 (rysunek, gwasz, akwarela)
XV. Zofia Stryjeńska (1891–1976), Stroje krakowskie (litografia)
XVI. Oryginalna barwna rycina z 1898 roku wykonana techniką drzeworytu 49,5 x 26 cm, Tytuł oryginalny: POLNISCHE BAUERNHOCHZEIT. Rycina powstała na podstawie obrazu polskiego artysty malarza Wincentego Wodzinowskiego i przedstawia polskie wiejskie wesele. U dołu obrazu znajdują się sygnatury autora i zakładu ksylograficznego. Arkusz pochodzi z niemieckiego zbioru „Sztuka nowoczesna w drzeworytach mistrzów według obrazów i rzeźb słynnych mistrzów współczesności" ("Moderne Kunst in Meisterholzschnitten") wydanego w Berlinie w 1898 r. przez wydawnictwo Verlag von Rich. Bong. (MK 12/89 - R-0331)

5. Gabinet Krakusa, krakauera, krakowianina
Ech, mój Krakowie krakauerski,
wypić by cię jak wino z dzbanka!
Konstanty Ildefons Gałczyński, Czterdziesty szósty Kraków, 1946
Kim był typowy krakus? Najlepiej chyba będzie poznać jego cechy, zerkając do krakowskiego gabinetu z widokiem na kościół Mariacki (witraż). Na ścianach gabinetu w wielkim tłoku zawieszono liczne pamiątki cenne dla gospodarza, przypominające chwile i te ważne, bo narodowe, jak i lokalne, a także osobiste. Nie może oczywiście zabraknąć Godła, Szopki Krakowskiej, Lajkonika, Kopców, lampy wiedeńskiej, etc.
Zresztą proszę zobaczyć...
Eksponaty:
I. Dyplom nadania prawa obywatelstwa miejskiego, Magistrat Miasta Krakowa , ok. 1880 r. Zakład litografii ''Czasu'' krakowskiego. Litografia barwna, format 42,5 X 59 cm.
II. Godło Polski z Komendy Policji w Krakowie, circa 1930 (haft)
III. Leonard Stroynowski, Obraz o tematyce religijnej, 1919, (litografia)
IV. Witold Chomicz (1910–1984), Stare mury floriańskie w Krakowie, 1946 (drzeworyt z dedykacją)
V. Witold Chomicz (1910–1984), Lajkonik, 1942 (drzeworyt sygnowany)
VI. Marian Trzebiński (1871–1942), Kościół św. Katarzyny, 1926 (rysunek)
VII. Trzy kopce krakowskie, Lwów, 1853 (litografia)
VIII. Szopka Krakowska (rysunek)
IX. Sylwetkowy Kalendarz Krakowski, 1896 (litografia)
X. Witraż, kościół Mariacki (szkło)
XI. Plan sytuacyjny gruntu miejskiego – ulica Miodowa w Krakowie, 1888
XII. Zabytkowe biurko z lampą wiedeńską, circa 1910
XIII. Plakat Teatru Miejskiego w Krakowie, 1909 (litografia)
XIV. Reklama zakładu galanteryjno-introligatorskiego Roberta Jahody (1862–1947), Kraków Gołębia, circa 1920 (litografia)
XV. Reklamy firmy Piasecki – Kraków, 1920-1930,
XVI. Trzy pozycje z wydawnictwa XI Zjazdu Lekarzy i Przyrodników w Krakowie: okładka, karta tytułowa, a także litografia Stanisława Kamockiego (1875–1944), Kościół św. Barbary, 1911
XVII. Zestaw patriotycznych pocztówek, w tym o tematyce krakowskiej, z lat 1900-1930
XVIII. Archiwalne książki i prasa krakowska

Podsumowanie
Gdyby nie było Rzymu, tedy by Kraków był Rzymem.
Przysłowie
Dziękujemy za wspólną wędrówkę po Krakowie!
Proszę zerknąć do swoich bibliotek, szuflad, strychów i komórek – zapewne znajdą Państwo tam przedmioty, które pozwolą opowiedzieć niejedną fascynującą historię. W kraju, w którym tak wiele dóbr kultury zostało zniszczonych w efekcie wojen, najazdów, powstań, rabunków i klęsk żywiołowych, należy z szacunkiem pochylić się nad każdym skrawkiem papieru i każdym przedmiotem, który może okazać się ważnym świadkiem narodowej historii.
Dziękujemy Muzeum Okręgowemu w Nowym Sączu za gościnę!
Ryszard i Bożena Krukowie
11 marca 2022 roku