Tezy do dyskusji na seminarium

„Digitalizacja prywatnych kolekcji - jak ją zrealizować dla dobra dziedzictwa narodowego?” 10 listopada 2017 roku, Dom Spotkań z Historią, Warszawa. Przedstawiam z prośbą o uwagi:

 

  1. Misją prywatnego kolekcjonerstwa jest gromadzenie dóbr kultury i poszerzanie wiedzy na ich temat celem ochrony i upowszechniania dziedzictwa narodowego. Kolekcjonerzy walnie przyczyniają się do budowy zasobów muzealnych, zdobywają informacje o polonikach rozsianych po świecie, nierzadkie są przypadki pozyskiwania ich dla polskich kolekcji. Są organizatorami wystaw i autorami publikacji promujących dorobek polskiej kultury. W kraju, którego zasoby kultury materialnej zostały zniszczone w wyniku wojen i rabunków, każdy zbiór może mieć wartość dla ochrony i upowszechniania narodowego dziedzictwa.

  2. Prywatne kolekcjonerstwo nie jest objęte wspierającymi tę ideę ustawowymi regulacjami; w strukturach państwowych brak instytucji dedykowanej mecenatowi państwa nad zagadnieniami prywatnego kolekcjonerstwa. Pozytywnie na tym tle wyróżniają się lokalne inicjatywy współpracy muzeów i kolekcjonerów. Deklaracjom o znaczeniu dziedzictwa narodowego winny towarzyszyć regulacje prawne, w tym podatkowe, służące rozwojowi prywatnego kolekcjonerstwa.

  3. Ruch kolekcjonerski jest znaczącą anonimową siłą społeczną; o jego skali świadczą tłumy na licznych giełdach kolekcjonerskich oraz aktywność na portalach oferujących dobra kolekcjonerskie, w tym antyki. Ruch ogniskuje się branżowo wokół przedmiotów i obszarów kolekcjonerskich zainteresowań, najmocniejsze w tym zakresie są środowiska filatelistyczne i numizmatyczne. Ruch nie jest jednak zintegrowany, w efekcie nie dopracował się wspólnej reprezentacji wobec administracji państwowej.

  4. Pilnym zadaniem jest digitalizacja prywatnych kolekcji. Jej brak powoduje, że są one w ograniczonym zakresie dostępne dla nauki oraz instytucji muzealnych. Obserwujemy zjawisko „osieroconych” kolekcji i w efekcie rozparcelowywanie zbiorów; oczywiście często prowadzi to do powstania nowych kolekcji, ale bezpowrotnie ginie gromadzona przez lata wiedza ich dotychczasowego właściciela. Digitalizacja byłaby także przydatna w sytuacji zdarzających się kradzieży kolekcji oraz dla potrzeb ich ubezpieczenia.

  5. W minionych latach ze środków Unii Europejskiej realizowano program mający na celu digitalizację zasobów kultury. Powołano w tym celu sześć tak zwanych Centrów Kompetencji. W ich ofercie zabrakło odniesienia do potrzeb digitalizacji prywatnych kolekcji. Ostatnio pojawiają się inicjatywy społeczne, w tym organizacji pozarządowych, zaadresowane do tego środowiska, często jednak efemeryczne, niedające rękojmi należytej ochrony własności intelektualnej zgromadzonej przez właścicieli kolekcji. Dla powodzenia digitalizacji prywatnych kolekcji konieczne jest zaangażowanie autorytetu instytucji państwowych.

  6. Program digitalizacji prywatnych kolekcji winien mieć charakter dobrowolny i uwzględniać specyficzną wrażliwość kolekcjonerów. Dla jego skutecznej realizacji sugerujemy wystąpienie do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o podjęcie trzech obszarów działań niewymagających, jak się szacuje, znacznych nakładów finansowych:

    • Wsparcie kolekcjonerów w metodologii opisu zbiorów – dostarczyć kolekcjonerom zasady opisu zbiorów, kompatybilne z oczekiwaniami instytucji kultury i środowisk naukowych; niektóre obszary, jak bibliografia, malarstwo, regulowane są normami opisu, w innych ich brak, np. w przypadku pocztówek. Celowe jest wykorzystanie w tym zakresie dorobku Centrów Kompetencji.

 

        • W oparciu o grant celowy zlecić zadanie jednej z uczelni, specjalizującej się od strony badawczej w ochronie dóbr kultury.

 

    • Umożliwienie kolekcjonerom pobranie oprogramowania, przygotowanego w oparciu o zasady opisu sporządzone zgodnie z powyższym punktem, celem podjęcia dzieła digitalizacji i profesjonalnego opisu swoich zbiorów. Zbiór ulokowany byłby na nośnikach IT właściciela kolekcji i jego dalsze upowszechnianie podlegałoby jego decyzji.

 

        • Zlecić wyspecjalizowanej instytucji z branży IT sporządzenie oprogramowania dla celu digitalizacji zbiorów i ulokowanie go – z możliwością pobierania po rejestracji – na serwerze jednego z Centrów Kompetencji.

 

    • Zachęcenie kolekcjonerów do upublicznienia ich zbiorów – poprzez katalog zachęt (np. wsparcie publikacji, wystaw, renowacji zagrożonych przedmiotów etc.) na wytypowanym w tym celu serwerze, z opracowaniem zasad dostępu oraz kwalifikowania zbiorów do upowszechniania.

 

        • Wytypowanie przez MKiDN instytucji odpowiedzialnej za powyższe zadanie, rozszerzenie w tym celu jej zadań statutowych.

 

Potrzebne jest stworzenie w ramach jednej z centralnych instytucji kultury, np. jednego z Centrów Kompetencji podlegających MKiDN, stanowiska pracy dedykowanego digitalizacji prywatnego kolekcjonerstwa w celu koordynacji działań podejmowanych przy realizacji podanych wyżej zadań.

 

Powyższe propozycje stanowią realizację jednego z wniosków seminarium „Kolekcjonerstwo – nauka i upowszechnianie”, które odbyło się w listopadzie 2015 roku w Pałacu Staszica w Warszawie . Wszelkie uwagi, propozycje etc. proszę przesyłać na adres:

 

Ryszard Kruk, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

25 września 2017 roku